Puppyopvoeding: zo leg je in de eerste weken de basis

Toen Moos bij ons kwam, dacht ik dat ik wist wat ik deed. Ik had me ingelezen. Ik kende de principes. Wat ik niet wist: ik deed in die eerste week veel te veel.

Te veel uitjes, te veel prikkels, te veel nieuwe dingen op één dag. Goede puppyopvoeding in de eerste weken bleek iets anders dan ik dacht. Mijn gevoel zei: gebruik het socialisatievenster, want het sluit. De wetenschap is genuanceerder. Dat inzicht heeft me daarna enorm geholpen.

Een pup die te weinig slaapt, leert niets. Rust is geen pauze van de training. Rust is de training.

In dit artikel loop ik met je door de eerste weken thuis. Je leest wat je in de eerste 48 uur doet. Je leest hoeveel slaap je pup nodig heeft. Ook zindelijkheid, alleen zijn, bijten en socialisatie komen langs. Aan het eind staat een overzicht van week 8 tot week 16.

Wat doe je in de eerste 48 uur

Je pup heeft net alles verloren wat hij kende. Zijn nest, zijn moeder, zijn broertjes en zusjes. Alles ruikt anders. Alles klinkt anders. De eerste twee dagen zijn geen trainingsdagen. Het zijn landingsdagen.

Ik zie bij bijna elke nieuwe pup dezelfde fout. De hele familie komt langs. Iedereen wil hem vasthouden. De pup krijgt geen minuut om bij te komen. Daarna volgt een nacht vol janken, en dan denkt iedereen dat het aan de pup ligt.

Houd het klein. Alleen de mensen die in huis wonen. Één rustige ruimte, een bench of een mand op een plek waar jij ook bent. Laat hem zelf rondsnuffelen. Til hem zo min mogelijk op.

Waar hij slaapt kies je vooraf. Ik zet de bench de eerste weken naast mijn bed. Dat scheelt een hoop stress, voor jullie allebei. Later verplaats je hem in kleine stapjes naar de plek die je wilt. De 3-3-3-regel voor honden laat mooi zien hoe wennen in fases gaat.

Hoeveel slaap heeft een puppy nodig

Dit is het punt waar ik de meeste winst zie. Een pup van acht tot zestien weken slaapt achttien tot twintig uur per dag. Dat is geen luxe. Dat is biologie. In die slaap wordt alles verwerkt wat hij overdag leerde.

Beerda en collega's lieten in 1997 zien wat prikkels doen. Honden in onrustige omgevingen hadden hogere cortisolwaarden dan honden in stabiele situaties. Cortisol is het stresshormoon. Het remt actief het opslaan van nieuwe informatie. Een overprikkelde pup leert dus minder, niet meer.

Slaaptekort ziet er niet uit als moeheid. Het ziet eruit als een klein monster. Rondrennen, in je broek happen, gillen, nergens meer naar luisteren. Ouders van peuters herkennen dit direct. Negen van de tien keer is bijtgedrag aan het eind van de dag gewoon oververmoeidheid.

Hoe je je pup helpt inslapen

Reken op ongeveer een uur wakker zijn, en dan slapen. Bij jonge pups vaak korter. Kijk naar de klok, niet naar zijn energie. Een pup stopt namelijk niet uit zichzelf.

• Wakkere blokken van 45 tot 60 minuten, daarna rust.
• Breng hem naar zijn plek voordat hij drukker wordt.
• Doe een deken over de bench, zodat prikkels wegvallen.
• Geef een kauwsnack, kauwen helpt hem naar beneden komen.
• Reken op minstens één lang slaapblok midden op de dag.

Denk aan zijn spanning als een emmer die langzaam volloopt. Slaap laat die emmer leeglopen. Meer hierover lees je in mijn stuk over de stressemmer bij honden.

Hoe leer je je puppy zindelijk zijn

Zindelijkheid is geen les. Het is een ritme dat jij bewaakt. Een pup van acht weken kan zijn blaas nog nauwelijks ophouden. Hij plast niet uit onwil. Hij plast omdat hij moet.

Het ritme dat werkt

• Direct na het wakker worden, elke keer.
• Binnen tien minuten na elke maaltijd.
• Na elk spelmoment, ook na kort stoeien.
• Verder overdag elk uur, ook als je twijfelt.
• De eerste weken één keer midden in de nacht.

Ga altijd mee naar buiten. Blijf saai staan en zeg niets. Op het moment dat hij klaar is, beloon je meteen. Binnen twee seconden, met een snack en een vrolijke stem. Zo koppelt hij buiten plassen aan iets goeds.

Wat doe je bij een ongelukje

Je ruimt het op en je zegt niets. Echt niets. Straffen leert hem alleen dat plassen in jouw bijzijn gevaarlijk is. Dan kruipt hij achter de bank, en dat maakt het probleem groter.

Gebruik een reiniger op enzymbasis, geen schoonmaakmiddel met ammoniak. Ammoniak ruikt voor een hond naar urine. Ongelukjes horen erbij tot ongeveer week zestien. Reken op terugval bij drukte, bezoek of een verhuizing.

Hoe leert je puppy alleen te zijn

Dit is de fout die bijna iedereen maakt. De eerste weken is er altijd iemand thuis. Vakantie, verlof, thuiswerken. De pup is nooit alleen. En dan komt de eerste werkdag.

Alleen zijn is een vaardigheid. Die bouw je op in seconden, niet in uren. Begin op dag drie of vier, ook als je thuis bent. Loop de kamer uit en kom na vijf seconden terug. Doe dat een paar keer per dag.

Bouw daarna langzaam op. Tien seconden, dertig seconden, twee minuten. Kom altijd terug voordat hij begint te janken. Ga je weg terwijl hij piept, dan leert hij dat alleen zijn eng is. Ik ga liever tien keer te vroeg terug dan één keer te laat.

Lees ook mijn stuk over hoe lang je een hond alleen kunt laten. Groeit het uit tot echte paniek, kijk dan naar verlatingsangst bij honden. In de module Alleen thuis staat het opbouwschema stap voor stap uitgeschreven.

Waarom bijt je puppy in alles

Elke pup bijt. Het is geen agressie en het is geen slechte opvoeding. Zijn bek is zijn hand. Zo onderzoekt hij de wereld. Daarbij wisselt hij tussen week twaalf en week twintig zijn tanden.

In het nest leerde hij al iets belangrijks. Beet hij te hard, dan stopte het spel. Dat noemen we bijtremming. Die les zet jij thuis voort, alleen dan zonder gepiep en zonder geschreeuw.

Wat wel werkt

• Stop het spel zodra tanden je huid raken.
• Sta rustig op en loop drie stappen weg.
• Kom na tien seconden terug en pak iets om op te bijten.
• Bied altijd een alternatief aan, een kauwspeeltje of een touw.
• Kijk naar de klok: bijt hij veel, dan is hij vaak moe.

Wat niet werkt is zijn bek dichtknijpen of hem op de rug duwen. Dat leert hem dat jouw handen eng zijn. Daar krijg je later last van, bij de dierenarts en bij het nagels knippen. Hoe leren precies werkt, leg ik uit in hoe honden leren.

Hoeveel nieuwe dingen kan je puppy aan

Scott en Fuller beschreven in 1965 de gevoelige periode in de ontwikkeling. Tussen week drie en veertien staat het brein het meest open. Rond week zestien loopt dat venster langzaam dicht. Wat je pup nu positief leert kennen, blijft vertrouwd.

Patricia McConnell voegde daar iets aan toe. De kwaliteit van een ervaring weegt zwaarder dan de hoeveelheid. Één nare ervaring kan tien goede tenietdoen. Appleby en collega's vonden in 2002 hetzelfde bij ruim duizend honden. Niet het aantal uitjes telde, maar de kwaliteit ervan.

Drie rustige prikkels per dag zijn meer waard dan een dag vol nieuwe situaties.

Praktisch betekent dat: kies drie prikkels voor een uitje van twintig minuten. Één fietser, één vreemd geluid, één andere hond op afstand. Blijf ver genoeg weg zodat je pup ontspannen blijft. Beloon op het moment dat hij de prikkel opmerkt en daarna weer verder gaat. Nooit belonen op het moment van angst.

Kijken doe je naar zijn lijf, niet naar zijn staart alleen. Likkebaarden, gapen, wegdraaien en krabben zijn signalen dat het te veel wordt. Ik schreef er uitgebreid over in mijn stuk over de lichaamstaal van je hond. Zie je die signalen, dan vergroot je de afstand of ga je naar huis.

Welke oefeningen doe je als eerste

Houd het bij drie dingen. Meer heeft een pup van acht weken niet nodig. Twee sessies per dag van twee minuten is genoeg. Kort en vrolijk werkt beter dan lang en serieus.

Hoe zien week 8 tot week 16 eruit

Hieronder staat het ritme dat ik zelf aanhoud. Zie het als een richtlijn, niet als een toets. Elke pup groeit in zijn eigen tempo.

• Week 8 en 9: landen, slapen, zindelijkheid, naam, bench als fijne plek.
• Week 10: eerste seconden alleen, drie rustige prikkels per dag buiten.
• Week 11: meekomen binnen oefenen, korte lijnrondjes in de straat.
• Week 12: alleen zijn opbouwen naar vijf minuten, tanden wisselen begint.
• Week 13 en 14: nieuwe ondergronden, geluiden, rustige volwassen honden ontmoeten.
• Week 15 en 16: alleen zijn naar twintig minuten, eerste echte terugkomoefening buiten.

Terugval hoort erbij. Rond week veertien wordt het bij veel pups even lastiger. Ze lijken doof, ze durven ineens minder. Dat trekt bij als je rustig doorgaat met wat werkte.

Wanneer bel je de dierenarts

Voor gedrag kun je veel zelf. Voor gezondheid geldt dat niet. Twijfel je, bel dan altijd even. Een pup gaat snel achteruit, dus wacht niet af.

Waar je vandaag begint

Kies één ding voor vandaag. Ik zou beginnen bij slaap. Zet een timer op vijftig minuten en breng je pup daarna naar zijn plek. Doe dat drie dagen achter elkaar. Bijna iedereen ziet dan al een rustigere hond.

Wil je het samen aanpakken? Op gratis starten vind je een korte instap zonder kosten. Je krijgt tekstlessen met oefeningen die je afvinkt, zodat je precies weet waar je bent gebleven.

Het complete traject staat in Puply Foundations voor 49 euro. Daarin zitten slaap, zindelijkheid, alleen zijn, bijten en socialisatie in één opbouw. Wil je maar één onderwerp aanpakken, dan kies je een losse module voor 39 euro. Alle onderwerpen vind je bij de modules.

En Moos? Die is nu een rustige hond. Niet omdat ik alles goed deed. Wel omdat ik op tijd leerde dat minder vaak meer is.